लुम्बिनीमा थपिए १ लाख ३७ हजार मतदाता : अग्रपङ्तिमा रुपन्देही हुँदा रूकुम पूर्व पुछारमा
प्रदेशको कुल मतदाता संख्या ३३ लाख ८६ हजार नाघ्दा ४ हजार मतदान केन्द्र तोकिए
दाङ । लुम्बिनी प्रदेशमा आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन यसपटक केवल उम्मेदवार र दलबीचको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, बढ्दो मतदाता संख्याले बदलिँदै गएको निर्वाचन भूगोलको परीक्षण पनि बन्ने देखिएको छ । २०७९ सालको निर्वाचनपछि मात्रै १ लाख ३७ हजारभन्दा बढी नयाँ मतदाता थपिँदा प्रदेशको कुल मतदाता संख्या ३३ लाख ८६ हजार नाघेको छ ।
प्रदेश निर्वाचन कार्यालय दाङका अनुसार यो वृद्धि सामान्य तथ्याङ्क मात्र होइन, नयाँ पुस्ताको लोकतान्त्रिक सहभागिताको संकेत पनि हो । रोजगारी, शिक्षा र नागरिकता प्राप्तिसँगै मतदाता सूचीमा नाम थपिँदै जाँदा निर्वाचन व्यवस्थापनको दायरा पनि फराकिलो बनेको छ ।
तराई भारी, पहाड–हिमाल हलुका
मतदाता वितरणले लुम्बिनीको सामाजिक–भौगोलिक यथार्थलाई स्पष्ट देखाउँछ । तराईका जिल्लाहरू रूपन्देही, कपिलवस्तु, दाङ र बाँके मतदाता संख्यामा अगाडि छन् । रूपन्देही मात्र ६ लाख ७२ हजारभन्दा बढी मतदातासहित प्रदेशकै ‘निर्णायक जिल्ला’को रूपमा उभिएको छ ।
यसको विपरीत, पहाडी र हिमाली भूभागमा मतदाता संख्या सीमित छ । प्रदेशको एक मात्र हिमाली जिल्ला रूकुम पूर्वमा कुल मतदाता संख्या ३५ हजारभन्दा कम रहनुले भूगोल, बसाइँसराइ र विकासको असन्तुलनलाई झल्काउँछ ।
पुरुष–महिला लगभग बराबर, ‘अन्य’ अझै न्यून
लुम्बिनीमा पुरुष र महिला मतदाताको संख्या झन्डै बराबरीमा छ । यसले समावेशी लोकतन्त्रतर्फको सकारात्मक सन्देश दिए पनि ‘अन्य’ लैङ्गिक समूहका मतदाता संख्या ४० भन्दा कम हुनु अझै पनि पहिचान र पहुँचको चुनौतीको संकेत मानिन्छ ।
मतदान केन्द्र बढे, व्यवस्थापनको दबाब पनि
मतदाता संख्या बढेसँगै मतदानस्थल र मतदान केन्द्र पनि विस्तार गरिएको छ । यसपटक प्रदेशभर १ हजार ६ सय ७१ मतदानस्थल र करिब ४ हजार मतदान केन्द्र तोकिएका छन्, जुन अघिल्लो निर्वाचनभन्दा बढी हो ।
कपिलवस्तु र रूपन्देहीमा सबैभन्दा धेरै मतदान केन्द्र तोकिएका छन् । यसले ती जिल्लामा लजिस्टिक व्यवस्थापन, सुरक्षा र जनशक्ति परिचालनलाई झनै संवेदनशील बनाएको छ ।
चुनाव केवल मत हाल्ने दिन होइन
निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा मतदाता सूचीको विश्वसनीयता, मतदानस्थलसम्मको पहुँच, मतदाता शिक्षा र निष्पक्षता सबैभन्दा ठूलो प्रश्न बनेका छन् । बढ्दो मतदाता संख्या आफैंमा उपलब्धि भए पनि मतदानमा वास्तविक सहभागिता कति हुन्छ भन्ने कुरा अझै निर्णायक बन्न बाँकी छ ।
आगामी फागुन २१ को निर्वाचन लुम्बिनीका लागि केवल प्रतिनिधि चयनको प्रक्रिया होइन, बढ्दो जनचेतना, बदलिँदो जनसांख्यिक संरचना र लोकतन्त्रको परिपक्वताको परीक्षाका रूपमा हेरिएको छ ।
यो सम्पूर्ण प्रक्रिया र व्यवस्थापनको मुख्य जिम्मेवारी निर्वाचन आयोग नेपाल अन्तर्गत रहेकाले आयोग र प्रदेश संयन्त्रको तयारी नै यस निर्वाचनको सफलताको प्रमुख आधार बन्ने देखिन्छ ।
लुम्बिनी प्रदेश : जिल्लागत मतदाता सङ्ख्या (तथ्याङ्कसहित)
आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनका लागि लुम्बिनी प्रदेशमा रहेको जिल्लागत मतदाता वितरण यस प्रकार रहेको छ । तलको तालिकामा पुरुष, महिला, अन्य तथा कुल मतदाता सङ्ख्या स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।
जिल्ला पुरुष महिला अन्य कुल मतदाता
रुपन्देही ३,४६,२०३ ३,२६,३११ – ६,७२,५२३
दाङ २,१३,३०० २,०१,३०३ ३ ४,३१,६०६
कपिलवस्तु २,११,८४६ १,८४,४१५ ४ ३,९६,२६५
बाँके १,७७,१३९ १,७२,२२३ ९ ३,५०,३७१
बर्दिया १,५९,३८७ १,६३,८७३ ६ ३,२३,२६६
नवलपरासी १,२९,१८३ १,२४,९७० ४ २,५४,१५७
गुल्मी १,१४,३३७ १,१५,२१० २ २,२९,५४९
पाल्पा १,०१,८९३ १,०५,५४३ – २,०७,४३६
अर्घाखाँची ८७,१५७ ८४,४९५ – १,७१,६५२
प्युठान ८१,३६६ ८४,०३९ १ १,६५,४०६
रोल्पा ७४,६९० ७४,९०७ – १,४९,५९७
रूकुम पूर्व १७,५८२ १७,१९० – ३४,७७२
